shadow
Diocese de Dili > NOTÍCIAS > REFLEXÃO > Leitura no Reflexão

Leitura no Reflexão

ANO B

Primeira Leitura                                                                                                                                                                                                   Ex. 20, 1-17

Lia housi Livro Êxodo

Iha loron hirak nebá, Maromak dehan lia-fuan hirak ne’e houtu: “Ha’u mak Na’i, ó nia Maromak; Ha’u mak hasai ó housi Egipto rain, housi uman atan fatin. Ó la iha tan maromak seluk, mak Ha’u de’it. Ó la bele badaen naran íilas buat lalehan tutun nian ida, eh rai nian, eh wé rai-okos nian. Ó keta tuku-tur ba rai hana’i ba sira. Ha’u ó Na’i, ó Maromak, Maromak nebé hakarak hana’i de’it ba Nia. Ema sira be hewai Ha’u, Ha’u sei kastigu oan ho bei-oan ba bei-oan sira, tan aman-inan sira salan;  maibé,  sira  nebé  hadomi  Ha’u,  halo  tuir  Ha’u  nia ukun-fuan, Ha’u sei hatudu laran luak ba sira nia bei-oan rihun ba rihun. Ó keta temi Na’i, ó nia Maromak naran, atu tahan lian nebé, hun-ábut la iha, basá, Na’i fó kastigu ba ema nebé temi Nia naran hanesan ne’e. Ó sei hanoin nafatin loron sábado, atu ó bele halo nia sai santo. Iha loron neen nia laran, mak ó sei kaer ó knaar, hodi halo buat houtu nebé ó iha atu halo. Maibé, bain-hitu, loron hamaha-an nian, loron ó Na’i, ó Maromak nian. Ó, ó nia oan mane eh oan feto, ó atan mane eh atan feto, ó nia balada dian sira, eh ema rai seluk be hourik ho ó, labele halo naran serviço ida. Basá, Maromak halo lalehan, rai, tasi no buat houtu nebé sira iha, iha loron neen nia laran; maibé, to’o bain-hitu nia hamaha-An. Tan ne’e, mak Na’i haraik bensa, hodi halo santo loron sábado. Ó sei hamta’uk ó aman no inan; halo nune’e, ó nia moris sei naruk iha rai nebé Na’i, ó nia Maromak atu haraik ba ó. Keta óho, keta halo adultério. Keta na’ok, keta foti lia bosok hodi kesar ema. Keta ka’an ema nia uman, keta ka’an ema nia káben no ema nia atan mane eh atan feto, karau eh kuda, naran buat ida nebé ema nia soin”.

 

Salmo Responsorial                                                                                                                                                                    Sal. 18 (19), 8, 9, 10, 11

Refrão : Na’i, Ita Boot iha liafuan moris rohan laek!!! Repete-se

Na’i nia ukun-fuan lós liu,

Nia halo di’ak ba klamar.

Na’i fó sasin lós,

Ba kiik sira nia fó matenek. Refrão

 

Na’i ukun-fuan sira lós tebes, mós duni.

Sira haksolok fuan,

fó roman ba ita matan. Refrão

 

Na’i nia hakaran mós tebes,

hela ba nafatin;

Na’i tesi lia lós tebes. Refrão

 

Sira furak liu osan mean,

sira midar liu wani wén. Refrão

 

Segunda Leitura                                                                                                                                                                                               1 Cor. 1, 22-25

Lia housi São Paulo nia surat ba sarani sira iha Corinto

Maun-alin sira: Judeu sira husu milagre, Grego sira buka matenek. Maibé, ami hanourin ba imi Cristo mate iha Cruz, nebé Judeu sira hanoin aat, Grego sira hanoin bulak; maibé ba sira nebé Maromak bolu, Judeu ka Grego, Cristo Maromak nia kbiit, Maromak nia matenek. Basá, ida nebé Maromak nia bulak, matenek liu ema sira; ida nebé Maromak nia kbiit laek, maka’as liu ema sira.

 

Evangelho                                                                                                                                                                                                                Jo. 2, 13-25

Na’i Jesus Cristo nia Evangelho nu’udar São João haktuir

Iha tempo nebá, besik daudaun ona Judeu sira nia Páscoa; Jesus sa’e ba Jerusalém. Nia hetan iha Uma-Oração ema fa’an karau, bibi ho manu falur sira, ho ema sira nebé troka osan tur hela iha banku. Nia bobar tali hamutuk, hodi duni sai sira houtu housi Uma-Oração, hamutuk ho bibi no karau sira. Nia halo namtate ba rai, bankeiro sira nia osan troka, no taka fila mesa sira; Nia lia tun ba sira be fa’an falur: “Hasai buat ne’e housi ne’e; imi keta halo Ha’u Aman nia uman, uma kontratu nian”. Escolante sira hanoin kedas liafuan be hakerek: “Tan badinas tau matan ba Ó uman, Ha’u lakon Ha’u-an”. Judeu sira hahú ko’alia, hodi husu ba Nia: “Sinal nebé mak Ó hatudu mai ami, katak Ó bele halo hanesan ne’e?” Jesus hatán ba sira: “Imi sobu tiha Uma-Oração ida ne’e, Ha’u harí fali nia iha loron tolu laran”. Judeu sira dehan: “Uma-Oração ne’e, ema halo iha tinan hatnulu resin neen nia laran, Ó, iha loron tolu nia laran bele harí?” Maibé, Jesus dehan tiha kona ba Uma-Oração nebé Nia isin rasik. Tan ne’e, wainhira Jesus moris hi’as housi mate, Escolante sira hanoin kedas katak, uluk Nia dehan nanis; nune’e, sira fiar Escritura no lia hirak nebé uluk Nia dehan. Wainhira Jesus sei hela iha Jerusalém, iha festa Páscoa, ema barak fiar iha Nia naran, tan haré buat foun hirak nebé Nia halo. Maibé, Nia la fiar sira, basá, Nia hatene máten sira. Nia la kuran atu ema fó hatene ba Nia, kona ba naran ema ida nia hahalok: Nia hatene didi’ak buat sá mak iha ema laran.

 

Hanoin kona ba ó rasik nia fiar:  

Iha Jezus nia tempu peregrinu sira ba iha kadunan halo sakrifísiu hodi oferese ba Maromak.  Sasán Nia uza ba sakrifísiu mak hanesan, balada, manu no osan sira.  Desde tempu peregrinu sira lori osan Romanu nian, iha ema balu nebé bele troka sira nia osan iha kadunan ho doit sira nebé la iha imajem/figura. Fofoun ne’e hahú hanesan servisu públiku ida no ikus mai sai tiha hanesan korupsaun. Jezus hatudu Nia hahalok kbiit teb-tebes iha kadunan no Judeu sira hirus no laran nakali teb-tebes. Sira la gosta haree Jezus hatudu buat aat nebé sira halo, sira la halo tuir Maromak nia liafuan iha Maromak rasik Nia uma laran.  Mak Jezus mosu iha ita nia Uma Kreda eh iha fatin seluk ruma hakilar maka’as dehan, “Tanbá sá mak imi hakfila Ha’u Nia Aman nia Uman hanesan tiha basar ida?” Ó sei hatán halo nusá” Ita hirus hanesan ema Judeu sira tanbá Jezus hatudu ita nian sala balun. Ita tenke husu ba ita nia-an rasik sé ita moris tuir Maromak nia hakarak.  Ita hahí tebes Maromak ka ita nia laran no neon sai hanesan basar fatin, taridu/preokupadu no ta’uk? Ita tebes/onestu ho ema seluk bainhira ita halo’a servisu ba sira?  Hamoos templu/kadunan bele iha símbolu boot teb-tebes ida ba ita nia hahalok/lala’ok rasik. Husik ita uza ita nian tempu Kuaresma ba hamoos ita-an rasik, ba buat nebé karapta ita, no satan/hatau ita ba tuir Jezus no moris tuir Maromak hakarak ita moris.  

 

EVANGELHO – Jo 2, 13-25 

Epizódiu ohin nian mosu iha “sesaun introdutória” Evanjellu João nian (kf. Jo 1,19-3,36), iha-ne’ebé hateten katak Jezús aprezenta liña prinsipál ninia minstériu nia programa. Ita iha Templu Jerusalém nian, Templu boot Erodes mak harii atu hatudu ninia dispozisaun di’ak ba kultu Jahwéh nian no atu hetan judeu sira nia laran-di’ak. Konstrusaun Templu nian hahú iha tinan 19 mK no prontu iha tinan 9 dK (maski serbisu kompletu remata iha 63 dK). Loos duni, iha tinan 27 dK, Templu ne’e sei harii hela no lori tinan 46 no seidauk remata, hanesan buat ne’ebé dirijente judeu sira halo ba Jezús (kf. Jo 2,20). João hatuur epizódiu ne’e iha loron sira molok festa Páskua nian. Ne’e mak tempu iha-ne’ebé ema lubun-boot konsentra iha Jerusalém atu selebra festa prinsipál kalendáriu relijiozu nian. Jerusalém, ne’ebé normalmente iha makhorik 55.000, tenke fó fatin ba peregrinu 125.000 iha altura ne’e. Templu sakrifika bibi-malae besik 18.000, ba selebrasaun paskál.  Iha ambiente ne’e, komérsiu relasiona ho Templu sofre inkrementu boot. Semana tolu molok Páskua, komesa hasai lisensa ba instalasaun komérsiu sira hadulas Templu. Osan ne’ebé halibur ho lisensa sira-ne’e fó ba amlulik-boot. Tenda/taka-baluk sira ne’ebé faan pertense, diretamente, ba família amlulik-boot (sumo-sacerdote) nian. Ema faan balada sira ba sakrifísiu sira no produtu barak destina ba liturjia Templu nian. Iha mós tenda sira kambista/bankeiru sira-nian ne’ebé troka osan romanu ho osan judaika (tributu fiar-na’in sira nian ba Templu selu ho osan judaika, basá labele husik atu imperadór romanu nia oin hafoer rikusoin Templu nian). Komérsiu sai valór ida ba sidade no sustenta nobreza saserdotál, kleru no empregadu sira Templu. Iha kontestu ida-ne’e mak Jezús realiza ninia jestu profétiku.  

 

MENSAGEM

Profeta sira Israel nian, iha situasaun oioin, kritika kultu sakrifísiu nian ne’ebé Israel oferese ba Maromak, hodi konsidera nia nu’udar ritu estéril sira, mamuk no lahó signifikadu, basá la’ós espresaun loos domin ba Jahwéh; sira mós denunsia eh kesar relasaun kultu nian ho injustisa esplorasaun ema kiak sira-nian (kf. Am 4,4-5; 5,21-25; Os 5,6-7; 8,13; Is 1,11-17; Jer 7,21-26). Konsiderasaun profétika sira, konsolida ideia katak bainhira tempu mesiániku to’o mai, sei implika purifikasaun no moralizasaun kultu nian ne’ebé hasae ba Jahwéh iha Templu. Profeta Zacarias liga ho modu esplísitu “Na’i nia loron” (loron iha-ne’ebé Maromak intervein iha istória no harii mundu foun, liuhusi Mesias) ho purifikasaun kultu nian no eliminasaun negosiante sira-nian iha “Templu Na’i Lalehan no rai nian” – Zac 14,21). Ita presiza komprende jestu ne’ebé Evanjellu domingu ne’e nian relata ho enkuadramentu ida-ne’e. Bainhira Jezús kaer xikote tali nian, duni sai husi Templu vendedór sira bibi-malae nian, karau nian no manu-falur nian, soe ba rai bankeiru sira nia osan-troka sira no doku fila kambista sira nia meza sira (vers. 14-16), Nia hatudu nia An nu’udar “mesias” no haklaken katak tempu foun to’o ona, tempu Mesias nian. Maibé, Jezús nia hahalok hatudu liu fali profeta sira Testamentu Tuan nia hanoin. Hodi duni sai husi Templu bibi-malae no karau sira ne’ebé serve ba ritu sakrifísiu nian ne’ebé Israel oferese ba Jahwéh (João mak evanjelista ida mesak atu haktuir buat ne’e), Jezús hatudu katak nia la propoin reforma ida, maibé abolisaun eh halakon kulltu ida-ne’e. Kultu hasae ba Maromak iha Templu, mak buat ruma lahó sentidu: hodi nakfilak Maromak nia uma iha merkadu ida, lider judaiku sira hanehan tiha Maromak nia prezensa… Aleinde ne’e, kultu selebra iha Templu mak buat ruma aat liu: hodi Maromak nia naran kultu ida-ne’e kria esplorasaun, moris-mukit, injustisa no, tanba ne’e, envezde hametin ema nia relasaun ho Maromak, nia hadook ema husi Maromak. Jezús, Maromak nia Oan-Mane, ho autoridade ne’ebé mai husi Aman, dehan momoos “to’o ona” ho lia-bosok ida ne’ebé Maromak lakohi atu simu: “imi keta halo Ha’u-nia Aman nia uma, uma komérsiu nian” (vers. 16). Lider judaiku sira sai laran nakali. Sá de’it Jezús nia kredensiál sira atu asume atitude radikál no maka’as ida hanesan ne’e? Ho lejitimidade ida-ne’ebé mak Nia foti direitu atu halakon kultu ofisiál hasae ba Jahwéh? Jezús nia resposta, foufoun la tuir lia, halo sira la komprende: “harahun Templu ida-ne’e no Ha’u sei harii ikas nia iha loron tolu nia laran” (vers. 19). João hakarak hatudu momoos ba sira katak Jezús la refere ba Templu fatuk nian iha-ne’ebé Israel selebra ninia ritu litúrjiku sira (vers. 20), maibé ba “Templu” seluk, katak Jezús rasik (“Jezús ko’alia kona-ba Templu nia isin nian” – vers. 21). Ne’e katak sá? Jesus sadik lider sira ne’ebé kuestiona nia atu harahun Templu nia An rasik nian, maibé hatudu momoos ba sira katak, liu loron tolu, Templu ida-ne’e sei harii filafali iha ema sira nia leet. Jesus, hakarak indika Ninia morishi’as. Prova katak Jesus soi autoridade atu “halo nune’e” mak lider sira sei la konsege harahun Nia. Moris-hi’as garante katak Jesus mai husi Maromak no katak ninia atuasaun iha marka eh karimbu garantia Maromak nian. Buat ne’ebé nota liu iha ne’e mak Jesus ne’ebé aprezenta An nu’udar “Templu foun”. Iha mundu relijiozu judaiku, Templu reprezenta Maromak nia rezidénsia eh horik-fatin, fatin ihane’ebé Maromak revela nia An no iha-ne’ebé Nia sai prezente iha nia Povu nia leet. Jesus mak, oras-ne’e, fatin Maromak horik bá, iha-ne’ebé Nia hasoru malu ho ema sira no iha ne’ebé Nia manifesta An ba mundu. Liuhusi Jesus mak Aman oferese ba ema sira nia domin no nia moris. Buat ne’ebé Lei uluk nian la konsege halo – estabelese relasaun entre Maromak no ema sira – husi ohin ba oin, Jesus halo. 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *